قاصدون

آدرس سايت
با سلام خدمت خوانندگان محترم تنها از طریق آدرس زیر به سایت قاصدون دسترسی خواهید داشت، لذا فقط با این آدرس وارد سایت شوید: ghasedoon.ir
آخرين نظرات
قاصدون در تلگرام و آپارات
خبرنامه سايت

ايميل خود را وارد کنيد:

روش عضویت در خبرنامه

۱۲ مطلب با موضوع «ریاضی» ثبت شده است

کتاب «اصول» نوشته اقلیدس (مشهورترین ریاضی دان دوران باستان معروف به پدر هندسه) اولین و مشهورترین اثر او در علم هندسه است که در آن ریاضیات یونانی تا سال 300 قبل از میلاد، بصورت علمی، تنظیم و عرضه شده و تا زمان حاضر، مبنای تعلیم هندسه مقدماتی بوده است.
اصول اقلیدس را خواجه نصیرالدین طوسی در ۶۴۶ تحریر (بازنویسی) کرد که به تحریر اصول اقلیدس مشهور شد. این کتاب به دلیل جامعیتش، متن اصلی حوزه های علمیه در علم هندسه شد.

این کتاب، مشتمل برخلاصه اثبات های قضایای اصول به همراه بیشتر از 200 یادداشت در توضیح متن که معمولا با عبارت «اقول» شروع شده و به حدود 180 قضیه این رساله منضم شده است. این یادداشت ها را خود خواجه نصیرالدین نوشته است. در بعضی از این یادداشت ها، حالت هایی به برخی قضایای اقلیدس، اضافه شده است.

***

برای اولین بار در اینترنت، کتاب "تحریر اصول اقلیدس" را با چاپ نفیس قسطنطنیه ( 996 قمری)، از سایت قاصدون دریافت کنید:

دانلود کتاب تحریر اصول اقلیدس:

علامه حسن زاده آملی:

علم به قوانین حسابى و قواعد مسائل عددى در تقویت نفس انسانى از اعظم وسائل است، به خصوص علم هندسه که در تعدیل و تقویم ذهن و فکر و قلم و بیان تأثیرى به سزا دارد.

حکما و فلاسفه بزرگ گفته‏ اند: براى رسیدن به معرفت حقایق اشیاء فکر را باید به علوم ریاضى ورزش داد.

آرى علوم ریاضى براى حکیم به مثابت مسطره براى خطاط است، همچنانکه مسطره، مشاق را از کجى و بى‏ نظمى در کتابت حروف، و انحراف سطور، حافظ است؛ علوم ریاضى فکر را از خطا و اعوجاج و انحراف باز مى‏دارند و به آن استقامت و اعتدال مى ‏دهند. زیرا که مسائل آن مبتنى بر قواعد خلل ناپذیر است و هیچ مسامحه و سهل انگارى در آنها راه ندارد، با تخمین و تقریب درست نمی شود. اگر چنانچه اندک اشتباه و غفلت در اعمال قوانین آن به محاسب روى آورد از نتیجه فرسنگها دور مى‏ شود و از رسیدن به مقصود باز مى‏ ماند. لذا گفته ‏اند که عدد براى محاسب مانند دندانه‏ هاى کلید است که اگر زائد یا ناقص باشد فتح باب نمیشود و هرگز درب مطلوب به روى او باز نمی گردد.

لذا انسانهاى ورزیده در علوم ریاضى صاحب رأیى صائب، و نظرى ثاقب، و کم گوى و گزیده گوى، و دیر گوى و نکوگوى مى‏ شوند. عبارات و الفاظ آنان نوعا حساب شده است. قلم آنان بسیار رصین و متین است. مى‏ بینیم که عبارات خواجه طوسى در شرح اشارات شیخ رئیس، و تحریر اصول اقلیدس، و تحریر مجسطى بطلمیوس و دیگر مصنفاتش به فارسى و عربى، چنان سخت استوار است که گویى به جاى مرکب، سرب مذاب به کار برده است.

ابن فنارى که یکى از عارفان به نام است، در فصل دوم‏ فاتحه مصباح الانس، علم ریاضى را علم ایقانى بدون اختلاف معرفى نموده است.

ابن خلدون در مقدمه تاریخش سخنى در فضیلت علم هندسه دارد که بپارسى ترجمه و نقل مى‏ کنیم:

  • هندسه به خرد فروغ، و به اندیشه راستى مى ‏دهد. زیرا همه براهینش به روشى روشن و سبکى آشکار است. از همین جهت غلط در قیاس هایش راه ندارد. لذا به ممارست آن فکر از خطا دور مى ‏گردد. و بر اثر روش روشن، هوش و بینش به هندسه‏ دان دست مى‏ دهد.

و گفته ‏اند بر در سراى افلاطون نوشته بود: هر کس هندسه‏ دان نیست به منزل ما وارد نشود.

و مشایخ ما گفته‏ اند: ممارست در علم هندسه براى فکر به مثابت صابون براى جامه است. چنانکه این جامه را تمیز مى‏ گرداند، آن فکر را صافى مى‏ نماید. و این از جهت حسن ترتیب و انتظامى است که در مسائل هندسى بکار رفته است.

در سیر حکمت در اروپا ترجمه افلاطون آمده است: 

  • وى در بیرون شهر آتن باغى داشت وقف علم و معرفت نمود. مریدانش براى درک فیض تعلیم و اشتغال به علم و حکمت آنجا گرد مى ‏آمدند. و چون آن محل آکادمیا نام داشت فلسفه افلاطون معروف به حکمت آکادمى شد، و پیروان آن را آکادمیان خواندند. و امروز در اروپا مطلق انجمن علمى را آکادمى مى‏ گویند. گفته ‏اند که بر سر در باغ آکادمى نوشته بود هر کس هندسه نمى‏ داند وارد نشود.

و نیز قفطى در تاریخ الحکماء گوید: حکماى یونان بر ابواب مدارسشان مى‏ نوشتند که کسى اصول اقلیدوس را نخوانده است در این مدرسه وارد نشود.

و نیز قفطى در تاریخ یاد شده چند بیت رسا و بلند از ابو على مهندس مصرى در وصف اقلیدس و کتاب اصول هندسه و نقل کرده است که:

اقلیدس العلم الذى تحوى به

ما فى السماء معا و فى الافاق‏

تزکو فوائده على انفاقه

یا حبذا زاک على الانفاق‏

هو سلم و کانما اشکاله

درج الى العلیا للطراق‏

ترقى به النفس الشریفة مرتقى

اکرم بذاک المرتقى و الراقى‏

 یعنى کتاب اصول اقلیدس دانشى را در بر دارد که با فراگرفتن آن، هر آنچه در آسمان و آفاق زمین است. دست مى یابى. هر اندازه انفاقش کنى بیشتر مى‏ شود، به ‏به چه نیکو است چیزى که به انفاق، زیاد مى‏ شود. این کتاب براى بالا روندگان به مراتب والاى علم، گویى نردبانى است که أشکال هندسى آن پله‏ هاى آنست. نفس شریف به این نردبان به مقامى بلند ارتقاء مى‏یابد، چه گرامى است آن مقام بلند، و چه گرامى است آنکه بسوى چنان مقامى ارتقاء مى‏ یابد.

پس از آنکه کتاب "کشف القناع عن اسرار شکل القطاع" خواجه نصیر الدین طوسی را در خدمت شما قرار دادیم (لینک دانلود)، یکی از خوانندگان محنرم وبلاگ نسخه ترجمه شده این کتاب شریف به زبان فرانسه (و  متن عربی) را که چاپ قسطنطنیه در سال 1891 میلادی است، در خدمت ما قرار دادند، همچنین اطلاعات بسیار مفیدی درباره این کتاب ارائه دادند.

ضمن تشکر و قدردانی از ایشان، مقداری از این اطلاعات و این نسخه شریف از این کتاب را در خدمت شما قرار می دهیم:

  • کتاب کشف القناع را الکساندر پاشا کاراتئودری در سال 1891 میلادی به زبان فرانسوی برگردانده و متن عربی کتاب را با ترجمه فرانسوی آن به چاپ رسانیده است.
  •  این ترجمه را کارادوو بررسی کرده و خلاصه فشرده ای از آن را در ضمن مقاله ای به زبان فرانسوی در روزنامه آسیایی (جلد بیستم،سال1892،صفحات 176_181) منتشر ساخته است.
  • و نیز سوتر کتاب کشف القناع را در ضمن مقاله ای به زبان آلمانی معرفی کرده است.
  • کتاب کشف القناع در سال 1951 میلادی در بادکوبه به زبان روسی ترجمه شده است.
  • یوشکویچ نیز در کتاب ریاضیات عرب درباره آن کتاب بحث نموده است (صفحات141_145).
  • دکتر غلامحسین مصاحب مقاله ای به زبان فارسی درباره کتاب کشف القناع نوشته است.
  • در کتاب ((قربانی: بیرونی نامه)) (صفحات 405_410) بحثی درباره کشف القناع و مقایسه مطالب آن با کتاب مقالید علم الهیئة تالیف بیرونی صورت گرفته است.)
  • علاوه بر چاپ های مذکور یک چاپ دیگری از کتاب کشف القناع وجود دارد که در واقع از روی چاپ الکساندر پاشا است، که برای نشر و در دسترس قرار گرفتن این اثر توسط مؤسسه تاریخ علوم عربی - اسلامی دانشگاه فرانکفورت در سال 1998 بازچاپ شده است. (مراجعه بفرمایید به دو فصلنامه میراث علمی اسلام و ایران، سال دوم، شماره دوم (پیاپی 4)، پاییز و زمستان 1392)
  • برای اطلاعات بیشتر به کتاب "زندگینامه ریاضیدانان دوره اسلامی از سده سوم تا سده یازدهم هجری" (چاپ اول) نوشته جناب ابوالقاسم قربانی مراجعه کنید.
  • در کتب علامه حسن زاده آملی نیز در جاهای مختلف، به کتاب کشف القناع عن اسرار شکل القطاع و چاپهای آن، اشاره شده است: کلمه 499 کتاب هزار و یک کلمه ** رساله الصحیفة العسجدیة فی آلات رصدیة ** کتاب نجم الدین چاپ ششم پاورقی ص 91 ** گفت و گو با علامه حسن زاده چاپ هفتم پاورقی صفحه 66 ** درس هفتاد و ششم دروس معرفت نفس ** مجموعه مقالات، رساله ولایت تکوینی ** و...
دانلود کتاب کشف القناع عن اسرار شکل القطاع،
 به زبان فرانسه و  عربی، چاپ قسطنطنیه:

"کشف القناع عن اسرار شکل القطّاع" کتاب ارزشمند جناب خواجه نصیر الدین طوسی فیلسوف، منجم، ادیب، فقیه و ریاضیدان عظیم جهان اسلام است.

علتی که این کتاب را منحصر به فرد میکند، هنرنمایی بزرگی است که جناب خواجه در آن به خرج داده است و از یک شکل هندسی به نام "قطّاع" حدود نیم میلیون (497764) حکم هندسی استنباط کرده است. قطاع سطحی در دایره است که با یک کمان و دو وتر مربوط به کمان محدود باشد. (مانند شکل زیر)


حضرت علامه حسن زاده آملی در واقعه شیرینی در گفتگو با یک استاد دانشگاه ریاضی از این کتاب شریف نام میبرند که میتوانید در این پست این واقعه را مطالعه کنید.
نسخه ای که در اختیار شما قرار دادیم با زبان عربی، مخطوط و با خط زیبا و خوانا است که نسخه اصلی آن در کتابخانه مجلس شورای اسلامی موجود است.
برای اولین بار این کتاب کمیاب را از وبلاگ قاصدون دریافت کنید:

در اصطلاح منجمین ارض بر کره خاک گفته می شود که آب بر اکثر آن احاطه دارد ، اما به این معنی در قرآن نیامده است ، هر چه ارض در قرآن در قرآن دیده ایم مراد سطح خاک و خشکی آنست یا قطعات آن (نه کل کره زمین)، بلکه کوه ها هم از مفهوم ارض خارجند «یوم ترجف الارض و الجبال» ( مزمل ۱۴) « و حملت الارض و الجبال» ( حاقه ۱۴) خداوند زمین را در مقابل کوه قرار داده است ، زمین می لرزد و کوه هم می لرزد. «و ألقی فی الارض رواسی» گذاشت(القی) یعنی آفرید در زمین کوهها. 

منبع: دروس هیئت ، درس 52، حضرت علامه حسن زاده آملی

بنابراین مطلب دحو الارض به معنای گسترده شدن خشکی در کره زمین است (والارض بعد ذلک دحاها) که در روز 25 ذی القعده آب که کره را احاطه کرده بود، از کعبه شروع به خشکیدن میکند. و این مطلب باید با بحث بسیار شریف و عرشی رتق و فتق تلفیق شود و بحث و بررسی گردد. که به حقیقت باید گفت اگر "رساله رتق و فتق" حضرت علامه حسن زاده آملی در جهان بررسی و انتشار بیابد غوغایی در عالم علم ایجاد می کند...

آلبرت اینشتین‏"Albert Einstein" نخستین کسى نیست که عقیده نسبیّت را اظهار داشته است، پیش از وى «منکوسکى» و «لوزنتر» و «پوانکاره» و دیگران، عقیده نسبیت را اظهار داشته ‏اند. و لیکن اینشتین‏ به واسطه اطلاع زیاد بر ریاضیات عالیه از یک طرف، و دست داشتن در فلسفه از طرف دیگر، نظریه نسبیّت را به ثبوت رسانید، و به وسیله قواعد و حسابهاى ریاضى ثابت نمود که احکام و قضایاى علمى، نسبى است. اینشتین‏ دوازده صفحه در شرح نظریه خود نوشت و در ظرف پانزده سال 3775 کتاب و رساله در شرح این دوازده صفحه نوشته شده است. (1)

درست است که صدر المتألهین (ملاصدرا) در مباحث حرکت به بعد چهارم از ابعاد چهارگانه جسم به نام «زمان» تصریح مى ‏کند، ولى چنانکه شایسته این بحث بود و کشف این امر آن را ایجاب مى‏ کرد درباره آن سخن نگفته و به اجمال برگزار نموده است، در حالى که پیش از کشف نسبیت «انیشتین‏» و اینکه زمان بعد چهارم جسم است، این مسأله در فلسفه صدر المتألهین پى ‏ریزى شده و حضرت استاد (علامه طباطبایی) با تشریح ابعاد گوناگون حرکت در جوهر، وجود چنین بعدى را براى جسم ضرورى دانسته است. (2)

کتاب اُکَر ثاوذوسیوس به قلم محقق خواجه نصیر الدین طوسی از متون درسی حوزه علمیه در علم هندسه و مثلثات کروی بوده است، گر چه متاسفانه هم اکنون علوم در حوزه علمیه تحجیر شده اند. این کتاب نفیس را در قالب یک فایل PDF درخدمت شما قرار دادیم، لازم به تذکر است که این کتاب نسخه ای خطی و به زبان عربی است و نیاز به تدریس استاد حاذق در فن دارد.

وصف این کتاب از زبان حضرت علامه حسن زاده آملی:

"تحریر أکر ثاوذوسیوس‏ معروف درسى که در حوزه‏ هاى علمیه تدریس مى ‏شود بقلم محقق خواجه نصیر الدین طوسى است... «تحریر أکر ثاوذوسیوس‏» در ترتیب دروس ریاضى حوزه‏ ها در رتبه دوم قرار گرفته است، یعنى پس از «تحریر اصول اقلیدس»، «تحریر أکر ثاوذوسیوس‏» خوانده مى‏ شود. و این جانب در حوزه علمیه قم یک دوره کامل به تدریس آن توفیق یافت و نسخه‏ هاى متعدد از آن تحصیل کرده است و نسخه‏ اى از آن را با مقابله دقیق در اثناى تدریس به تصحیح کامل در تصرف دارد و یک دوره بر آن تعلیقات و حواشى دارد." (1)

دانلود کتاب اکر ثاوذوسیوس:

دانشگاه انقلاب در سال 1362، در ماهنامه خود، رساله هایی را از حضرت علامه حسن زاده آملی در علم شریف ریاضی و هندسه چاپ نمود که این مجله ها توسط یکی از خوانندگان محترم وبلاگ به دست ما رسید که در خدمت شما قرار داده ایم. این مجلات در 7 شماره و از فروردین تا مهر 1362 چاپ شده اند که در هر شماره، یکی از رساله های علامه ذوالفنون حسن زاده آملی قرار دارد.

اگر کسی انگشتری یا چیز دیگری در یک دست گیرد و خواهی بدانی در کدام دست است، او را امر کن که از برای دستی که انگشتر دارد یک عدد زوجی بگیرد و از برای دست خالی یک عدد فردی، پس آن را امر کن که ضرب کند عدد دست راست را در عدد زوجی و حاصل را با عدد دست چپ جمع کند، پس مجموع اگر فرد باشد، انگشتر در دست راست است و اگر زوج باشد در دست چپ باشد.


حوزه های علمیه در برهه ای که مدارس و دانشگاه ها به صورت امروزی وجود نداشتند، میراث دار علم و دانش بودند و علمایی ذوفنون و همه فن حریف از مطلق علوم اعم از طب و ریاضی و نجوم و هندسه و ادبیات عرب و فارسی و فقه و اصول و منطق و زبان خارجه و... را در خود پرورش می دادند. بزرگانی همچون خواجه نصیرالدین توسی، ملاصدرا، شیخ بهایی، غیاث الدین جمشید کاشانی، ابو علی سینا و... همه از طریق این مدارس رشد یافتند. اما متاسفانه اکنون این خاصیت حوزه های علمیه یعنی پرورش اشخاص مجتهد در مطلق علوم، از حوزه های علمیه رخت بربسته است و در عصر ما به جز در افراد بسیار قلیلی همچون حضرت علامه شعرانی و حضرت علامه حسن زاده آملی این ویژگی فراموش شده، یافت نمی شود.
 یکی از کتب مهم که در حوزه های علمیه در رشته ریاضی تدریس می شده است کناب "خلاصه الحساب" نوشته جناب شیخ بهایی است. این کتاب سال ها متن مقدماتی ریاضی حوزه علمیه بود.


یکی از روشهای ابتکاری جناب شیخ در این کتاب جمع کردن اعداد بر خلاف روش متعارف امروزی است. در این روش، در جمع چند عدد چند رقمی که زیر هم نوشته شده به جای آنکه اعداد از سمت راست جمع زده شوند از سمت چپ جمع بسته می شوند، در این روش لازم نیست که به عدد دهگان یا صدگان یا... قرض داد و فقط جمع اعداد از سمت چپ زیر هم نوشته می شود و در نتیجه برای یادگیری کودکان بسیار راحت است. مثلاً:

۹ ۴ ۵ ۶

۲ ۴ ۵ ۷

۹ ۵ ۶ ۳

۶ ۱‌

۶ ۱   ‌

۳ ۱      ‌

۰ ۲         ‌

---------------

۰ ۵ ۷ ۷ ۱


برای آشنایی بیشتر با کتاب خلاصه الحساب به لینک زیر بروید:
يا من لا يفد الوافدون علي اکرم منه و لا يجد القاصدون ارحم منه
کپی و نشر مطالب سایت قاصدون بلامانع است